In Kruisende lijnen van Junichiro Tanizaki doorbreekt Sonoko haar burgerlijk bestaan door een workshop schilderen te volgen. Tussen de verftubes, penselen en smetteloze doeken ontmoet ze Mitsuko. Deze aantrekkelijke verschijning beneemt niet alleen de mannelijke cursisten de adem, maar ook de onervaren, recent gehuwde Sonoko. En laat het nu juist Sonoko zijn op wie Mitsuko haar zinnen heeft gezet. Voor ze het weet, raakt de gehuwde Japanse verwikkeld in het zorgvuldig uitgesponnen psychologisch web van Mitsuko. Wat volgt is een complexe vierhoeksverhouding tussen Sonoko, haar man, Mitsuko en Watanuki; de sluwe ‘vriend’ van Mitsuko. Tanizaki fungeert nog altijd als een van de belangrijkste auteurs van de moderne Japanse literatuur. Gesitueerd in het Osaka van de jaren 20 van de vorige eeuw vond Kruisende lijnen haar weg naar Nederland in de jaren 80. Met de heruitgave van L.J. Veen Klassiek is het tijd om bookstagram en booktok opnieuw kennis te laten maken met dit westers aandoende werk uit het verre Oosten.
Estheticisme en Baudelairiaans kwaad
Het estheticisme waar Kruisende lijnen mee is doordrenkt, plaatst Tanazaki’s roman in de traditie van westerse auteurs als Oscar Wilde en Charles Baudelaire. Net als in het werk van Wilde verheerlijkt de naïeve Sonoko de schoonheid van de kunst. De aantrekkingskracht die Mitsuko op basis van haar mooie uiterlijk op Sonoko uitoefent, bevestigt dit nog meer. Voor haar portret van Kannon, de boeddhistische godin van genade, richt Sonoko zich tot Mitsuko als ze het lichaam van haar schildermodel tegen vindt vallen. Dat onder deze schoonheid en de aanbidding daarvan een Baudelairiaanse kwaadaardigheid schuilt, wordt duidelijk als Sonoko op het punt staat Mitsuko’s ontblote lichaam te aanschouwen: ‘Allebei hielden we de ogen onafgebroken op de ander gericht, met een uitdrukking die bijna boosaardig was in haar intensiteit.’ Dit levert een zintuiglijke leeservaring op waarbij het vertelperspectief in de vorm van een informele bekentenis van Sonoko aan ‘meneer Tanizaki’, de spanning nog wat meer opvoert.
Dubbellevens in Kruisende lijnen
Tanizaki’s stijl is suggestief, met een focus op het psychologisch uitdiepen van wat taboe is: erotiek, (demonische) sensualiteit, obsessie en perversie. Aan de hand van Sonoko’s keuvelende monoloog schetst Tanizaki een uiterst indringend portret van een destructieve vierhoeksverhouding. De vraag hoe betrouwbaar Sonoko’s verslag is, geeft het boek nog wat meer intrige. Nergens geeft ‘meneer Tanizaki’ zijn mening over wat Sonoko hem verteld heeft. Als lezer ben je afhankelijk van haar visie op de gebeurtenissen, die zich als een kluwen ontvouwt en de plot ongemerkt verzwaart. Kruisende lijnen leest door Sonoko’s spraakwaterval zeer vlot, maar het blijft lang onduidelijk waar het verhaal precies heengaat. Wat Tanizaki sterk doet, is een gevoel van medelijden voor Sonoko opwekken, terwijl Sonoko zich gaandeweg ontpopt als een jonge vrouw met weliswaar een keurig, burgerlijk leven, maar die net als Mitsuko en Watanuki in staat is een dubbelleven te leiden vol leugens, manipulatie, chantage en bedrog. Kruisende lijnen is een psychologische roman vol onsympathieke personages en dramatische plottwists die dankzij de vertaling van Jacques Westerhoven tegen een traditioneel Oosters decor verrassend modern aanvoelt.
Beoordeling: 4/5 sterren
Copyright 2026 © tekst door Eline schrijft hier. Alle rechten voorbehouden.
Titel: Kruisende lijnen
Originele titel: Manji
Auteur: Junichiro Tanizaki
Uitgeverij: L.J. Veen Klassiek
Vertaling: Jacques Westerhoven
Genre: Literatuur
Bladzijdes: 258
Uitvoering: Paperback
ISBN: 978-90-204-1757-9
📖 Ook lezen? Koop hier Kruisende lijnen of steun je boekhandel via Libris.
Ontdek meer van Eline schrijft hier
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
Geen reacties