Coraline: stop-motion met een Freudiaans tintje

21 maart 2016

Coraline: met een Freudiaanse blik

Coraline is een film uit 2009, geregisseerd door Henry Selick (The Nightmare Before Christmas, 1993; James and the Giant Peach, 1996) en gebaseerd op het gelijknamige boek van Neil Gaiman uit 2002.

Coraline vertelt het verhaal van een 11-jarig meisje, Coraline, dat samen met haar ouders verhuist naar een roze geschilderd appartement ergens in de VS. Daar wordt zij omringd door vreemde buren: bovenbuurman Mr. Bobinsky en zijn muizen circus, de twee kibbelende oma’s, Forcible en Spink, in de kelder en de gebochelde buurjongen Wybie die bij zijn oma woont. Coraline verveelt zich, mist haar oude vrienden en voelt zich alleen – haar ouders zijn sinds de verhuizing enkel nog met hun werk bezig.

Terwijl Coraline het huis verkent, ontdekt ze op een dag achter het behang een deur waarachter een muurtje verstopt zit. Als ze ’s nachts wakker wordt, bevind zich achter dit deurtje een blauwgekleurde tunnel. Ze volgt een aantal muizen door de tunnel en komt uit in dezelfde kamer, maar dan veel mooier. Al snel ontmoet Coraline haar Andere Vader en Andere Moeder; zij hebben wel tijd voor haar, sterker nog, deze Andere Ouders zijn enkel met haar bezig. Het enige wat deze ouders nog meer van haar echte ouders onderscheidt zijn hun ‘ogen’: dit zijn twee glimmende zwarte knopen. Terwijl Coraline in deze nieuwe, parallelle wereld haar ogen uitkijkt, wordt het al snel duidelijk dat zij hier alleen kan blijven als ze instemt met het ‘unheimische’ aanbod om óók haar ogen in te leveren in ruil voor twee zwarte knopen…

Er wordt weleens beweerd dat ogen de spiegels zijn van onze ziel. De angst voor het ontnemen van het zicht wordt door Sigmund Freud gelijkgesteld aan de onderdrukte trauma’s uit ons verleden die we niet onder ogen durven te komen. Freud baseerde deze theorie op zijn analyse van E.T.A. Hoffman’s Der Sandmann (1816), een kort verhaal waarin de hoofdpersoon, Nathanael, bang is voor het ‘zandmannetje’ dat volgens het bekende fabeltje zand in de ogen van kinderen strooit zodat ze in slaap vallen. Nathanael balanceert tijdens dit verhaal tussen realiteit en droomwereld. Coraline maakt intussen daadwerkelijk de overstap van realiteit naar droomwereld. De ‘wedergeboorte’ van Coraline als ze door de tunnel kruipt en terecht komt in de Andere Wereld, symboliseert goed het onderdrukte conflict: haar echte ouders hebben geen tijd voor haar, maar deze Andere Ouders hebben dit wel. De verschijning van deze dubbelgangers daarentegen geeft, vanuit psychoanalytisch oogpunt, vorm aan iemands dromen en verlangens. Het creëert een utopische wereld waarin veel mogelijk is, of waarin juist iets is wat je in het echte leven mist. In de ‘echte wereld’ voelt Coraline zich eenzaam, maar in de Andere Wereld voelt ze zich wel thuis en begrepen. Toch kan de behaaglijke sfeer van de dubbelgangers op den duur ongemakkelijk worden. Alles voelt zo vertrouwd en perfect – te mooi om waar te zijn en daardoor ook een beetje eng. Freud noemt dit gevoel ‘das Unheimliche’ of ‘the Uncanny. Tijdens de film ervaar je als kijker dit gevoel wanneer je plotseling ziet dat de Andere Ouders geen ogen hebben, maar ‘evil eyes’ in de vorm van knopen. Het zijn zielloze personages, die enkel wachten op het juiste moment om Coraline in hun val te kunnen lokken.

Coraline is oorspronkelijk een verhaal voor kinderen, maar het is tevens een vrij duister sprookje. Zo wordt het 11-jarige meisje geconfronteerd met haar onderbewuste problemen en verlangens, iets wat volgens Freud meestal pas tijdens de volwassenheid gebeurt. Helemaal luguber wordt het verhaal wanneer Coraline’s Andere Moeder haar bespioneert via een met zand opgevulde pop die eventueel geïnterpreteerd kan worden als de Andere Coraline – inclusief knopen als ogen. De confrontatie van Coraline met haar Andere Ouders is meer dan enkel een droombeeld. Dit wordt vooral duidelijk wanneer je als kijker de ware gedaante van de Andere Moeder ziet – een woedende spin die haar vorige slachtoffers zielloos heeft opgesloten in de kelder van het huis en waar Coraline aan zal moeten ontkomen.

Als het Coraline lukt om te ontsnappen uit de Andere Wereld, die eerst zo perfect leek, blijkt haar echte leven toch zo slecht nog niet. Het complex ogende sprookje blijkt er dan ééntje te zijn met ‘het gras is niet altijd groener bij de buren’ als moraal. Henry Selick geeft het geheel een Tim Burton-achtige sfeer wat het verhaal rondom deze simpele moraal extra griezelig maakt. Tot slot deed de verschijning van de cynische (en af en toe pratende) kat me denken aan Poe’s The Black Cat (1843) – een kort verhaal waarin Pluto, een zwarte kat, door de verteller wordt blind gestoken met een zakmes om even later als een Andere Pluto terug te keren.

Toeval?

Eindoordeel: Coraline (2009)
  • Verhaal
  • Personages
  • Muziek
4.5

Samenvatting

Coraline is oorspronkelijk een verhaal voor kinderen, maar het is tevens een vrij duister sprookje. Het complex ogende sprookje blijkt er ééntje te zijn met ‘het gras is niet altijd groener bij de buren’ als moraal. Henry Selick geeft het geheel een Tim Burton-achtige sfeer wat het verhaal rondom deze simpele moraal extra griezelig maakt.

Regie: Henry Selick | Voice Cast: Dakota Fanning, Teri Hatcher, John Hodgman | Scenario: Henry Selick, Neil Gaiman | Genre: Animatie, Fantasy | Jaar: 2009

2
Geef een reactie op dit artikel

avatar

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

  Abonneer  
nieuwste oudste
Abonneren op
Elin

Kinderfilm.. Misschien, maar absoluut niets voor mij. Ik voelde me de gehele vertoning ‘unheimlich’ -wat een creepy sprookje is het zeg! Maar om even eerlijk te zijn; ik trek Hans en Grietje niet eens, al zou ik het willen. Het is dat een vriendin van me helemaal dol is op Coraline dat ik er uiteindelijk toch niet aan kon ontkomen (ze heeft trouwens geen weet van zaken zoals het onbewuste en denkt vast dat Freud Duits voor ‘fruit’ is).. Gelukkig valt er op je blog genoeg te lezen over zaken die wél naar mijn smaak zijn (al was dit eigenlijk ook zeer interessant), dus ik zal snel nog eens komen kijken! Groetjes, Elin

%d bloggers liken dit: